Dwa bratanki — ale jak bardzo? Porównawcza analiza wzajemnych postaw Polaków i Węgrów
Na podstawie równoległych badań opinii publicznej przeprowadzonych przez Europion wśród reprezentatywnych prób dorosłych mieszkańców Polski (n=813) i Węgier (n=1700)
Jeśli zapytać Polaka o Węgra lub Węgra o Polaka, obie strony uśmiechną się i przywołają to samo stare przysłowie. Ale co naprawdę kryje się za tą przyjacielską deklaracją? Europion przeprowadził równoległe badania w obu krajach, zadając respondentom niemal identyczne pytania — i właśnie to zestawienie jest najciekawsze. Okazuje się, że przyjaźń polsko-węgierska jest prawdziwa, ale nierówna: Węgrzy patrzą na Polskę z większą sympatią i wiedzą o niej więcej, niż Polacy wiedzą o Węgrzech.
Przysłowie, które wszyscy znają — ale nie wszyscy w nie wierzą
Zacznijmy od fundamentu: samego przysłowia. Wśród Polaków 70% słyszało je wiele razy, a tylko 14% zetknęło się z nim po raz pierwszy. Na Węgrzech jest skromniej: tam 57% cytuje je z pamięci, a 19% nigdy wcześniej nie słyszało. To pierwszy sygnał, że choć przysłowie jest wspólne, jego żywotność w codziennej kulturze jest po polskiej stronie wyraźnie silniejsza.
W obu krajach widać jednak podobny wzorzec demograficzny: znają je przede wszystkim mężczyźni i osoby starsze. W Polsce 76% mężczyzn słyszało przysłowie wielokrotnie, podczas gdy wśród kobiet odsetek ten wynosi 65%. Na Węgrzech przepaść jest jeszcze głębsza — wśród mężczyzn 71% kontra zaledwie 44% kobiet. Wśród polskich pięćdziesięciolatków i starszych znajomość sięga 91%, u węgierskich sześćdziesięciolatków 65%. Przysłowie żyje przede wszystkim w pamięci starszych pokoleń.
Węgrzy są bardziej zdecydowani w swoim przekonaniu o słuszności przysłowia — pomimo że znają je rzadziej niż Polacy.
Kiedy jednak pytamy nie o znajomość, lecz o wiarę w ducha przysłowia, sytuacja się odwraca. Na Węgrzech 52% respondentów wyraziło zgodę z jego przesłaniem (35% raczej + 17% zdecydowanie), a jedynie 11% się nie zgodziło. W Polsce wierzących jest mniej — 38% (24% + 14%) — a niezdecydowanych aż 39%. Węgrzy są krótko mówiąc bardziej przekonani do idei, którą wyrażają, mimo że rzadziej słyszą samo powiedzenie.
Co ciekawe, na Węgrzech kwestia ta niemal nie dzieli politycznie — zwolennicy partii rządzącej (56% zgody) i wyborcy Tisza (59%) są niemal zgodni. W Polsce natomiast przepaść jest przepastna: wśród wyborców Konfederacji zgadza się 54%, PiS — 48%, a KO jedynie 24%. Polsko-węgierska przyjaźń stała się w Polsce kartą przetargową w krajowej wojnie kulturowej.
Sojusznik czy ktoś zupełnie obcy? Relacja na arenie międzynarodowej
Zestawienie odpowiedzi na pytanie o rolę sąsiada w polityce międzynarodowej ujawnia wyraźną asymetrię. Węgrzy patrzą na Polskę zdecydowanie przyjaźniej: łącznie 68% wybrało określenia pozytywne (przyjaciel 28%, partner 20%, sojusznik 20%), a zaledwie 9% — negatywne. Polacy oceniają Węgry już ostrożniej: co prawda 53% używa pozytywnych określeń (sojusznik 18%, przyjaciel 18%, partner 17%), ale aż 29% sięga po „żadne z powyższych”, co samo w sobie jest znaczącym wynikiem.

Szczególnie wymowny jest odsetek odpowiedzi negatywnych. O ile na Węgrzech zaledwie 1% postrzega Polskę jako wroga, a 4% jako przeciwnika, o tyle w Polsce 3% Polaków określa Węgry mianem wroga, a 10% — przeciwnika. Polityczne napięcia wokół polityki rządu Orbána wyraźnie odciskają piętno na polskiej opinii publicznej.
Znów polityka robi swoje — ale tylko po polskiej stronie. Wśród wyborców KO „przeciwnikiem” Węgry nazywa 27% respondentów; wśród wyborców PiS — jedynie 2%. Na Węgrzech podobnych różnic między elektoratami niemal nie ma: zarówno wyborcy partii rządzącej, jak i Tiszy widzą w Polsce przede wszystkim przyjaciela lub sojusznika.
Sympatyczni sąsiedzi — ale jakie mamy o sobie wyobrażenie?
Obydwa narody patrzą na siebie z wyraźną sympatią, ale z innym poziomem ciepła. Węgrzy opisują Polaków wyjątkowo pozytywnie: 44% uważa ich za przyjaznych, 34% za gościnnych, a 29% za patriotycznych. Co zaskakujące, 22% Węgrów chwali Polaków za pracowitość — cecha, którą Polacy rzadko przypisują Węgrom (zaledwie 10%).
Polacy z kolei najczęściej opisują Węgrów jako gościnnych (27%), przyjaznych (22%) i patriotycznych (21%). Oba narody widzą się wzajemnie jako dumne i patriotyczne — co zresztą dobrze pasuje do historycznych narracji po obu stronach granicy.
Węgrzy opisują Polaków jako „przyjaznych” dwukrotnie częściej niż Polacy Węgrów (44% vs 22%). To jeden z najbardziej uderzających asymetrycznych wyników całego badania.
Cechy negatywne są marginalne w obu kierunkach. Na Węgrzech zaledwie 4% uważa Polaków za nieuprzejmych, 4% za aroganckich, a 6% za chłodnych. W Polsce podobne odsetki dotyczą Węgrów: nieuprzejmi 4%, aroganccy 8%, chłodni 11%. Jedyna widoczna różnica to większy odsetek Polaków postrzegających Węgrów jako „chłodnych” — i tutaj znów wyczuwalny jest cień polityczny.
Przyjaźń z odległości: kontakty i wizyty
Piękne słowa to jedno, a rzeczywiste relacje to drugie. Dane o osobistych kontaktach i podróżach pokazują, że polska-węgierska przyjaźń jest w dużej mierze abstrakcyjna.
Węgrów bez żadnego polskiego znajomego jest 68% — to już dużo, ale i tak znacznie mniej niż Polaków bez węgierskich kontaktów, których jest aż 82%. Jeśli chodzi o wizyty, 59% Węgrów nigdy nie było w Polsce, a 62% Polaków nigdy nie odwiedziło Węgier. Różnica jest niewielka, ale znamienna: to Węgrzy częściej „przekraczają granicę” — zarówno dosłownie, jak i w sensie znajomości sąsiadów.

Wśród Polaków wyższe wykształcenie zdecydowanie sprzyja podróżom na Węgry — wśród absolwentów wyższych uczelni nigdy tam nie było 46%, podczas gdy wśród osób z wykształceniem zasadniczym — aż 81%. Podobny wzorzec — wyższe wykształcenie, więcej podróży — jest zapewne obecny i po węgierskiej stronie, choć dane wskazują, że starsi Węgrzy (60+) bywali w Polsce nawet częściej niż młodzi: 50% seniorów nigdy nie odwiedziło Polski, wobec 57% wśród najmłodszych dorosłych.
Jak oceniamy siebie nawzajem? Przegląd kategorii
W obu badaniach respondentów poproszono o ocenę siedmiu aspektów sąsiedniego kraju w skali od 1 (bardzo negatywnie) do 5 (bardzo pozytywnie). Poniżej zestawiono odsetki odpowiedzi pozytywnych (4+5):

Kilka obserwacji zasługuje na szczególną uwagę.
Po pierwsze, Węgrzy znacznie wyżej oceniają polską gospodarkę (55% pozytywnych ocen) niż Polacy węgierską (37%) — co ciekawe w kontekście realnych wskaźników makroekonomicznych obu krajów. Po drugie, polskie miasta i architektura robią na Węgrach duże wrażenie — 65% ocen pozytywnych to wynik wyraźnie wyższy niż węgierskie 58% dla polskich miast. Warszawa, Kraków i Gdańsk wyraźnie trafiają w gust węgierskich turystów.
Jedyną kategorią, w której Polacy są nieco hojniejsi wobec Węgrów, jest piłka nożna — 38% pozytywnych ocen wobec 28% po węgierskiej stronie. Być może wpływ na to ma prestiż ligi węgierskiej czy reprezentacji, choć w obu krajach jest to kategoria z najwyższym odsetkiem odpowiedzi neutralnych.
Rząd pozostaje najsłabiej ocenianą kategorią w obu kierunkach, choć negatywnych ocen jest wyraźnie więcej w Polsce wobec Węgier (29% negatywnych) niż u Węgrów wobec Polski (13%). To kolejny ślad politycznych napięć, które w Polsce — ale nie na Węgrzech — wyraźnie zabarwiają postrzeganie sąsiada.
Kogo znamy — i czego nie wiemy o sobie
Być może najbardziej zdumiewający wynik całego badania kryje się w pytaniu o znajomość sławnych postaci. Zestawienie nie pozostawia złudzeń: Polacy są na Węgrzech znacznie lepiej znani, niż Węgrzy są znani w Polsce.
Węgierskie „podium” sławnych Polaków to: Jan Paweł II (82% Węgrów go rozpoznaje), Maria Curie-Skłodowska (69%), Frédéric Chopin (57%) i Mikołaj Kopernik (52%). Dla porównania: najlepiej rozpoznawalny Węgier wśród Polaków — Ferenc Liszt — znany jest zaledwie 32% z nich. Następni w kolejności to Ernő Rubik (23%), Ferenc Puskás (20%) i Béla Bartók (14%). Dystans jest olbrzymi — i dotyczy przede wszystkim braku w Polsce rozpoznawalnych postaci na miarę Jana Pawła II.
Jan Paweł II jest znany 82% Węgrów. Żaden Węgier nie jest znany choćby w połowie tylu Polaków. To asymetria, której żadna kampania promocyjna nie zniweluje szybko.
W kategorii marek sytuacja jest ciekawa inaczej. Węgrzy dobrze znają polskie marki codziennego użytku: Allegro (61%), Reserved (52%). Polacy z kolei najczęściej kojarzą Węgry z Kostką Rubika (79%) i tokajskim winem (63%). To nieco inne typy rozpoznawalności — polska marka kojarzy się z e-commerce i modą, węgierska — z zabawką i winem. Obydwa zestawy są jednak dość wąskie: po 20% Węgrów i 21%* Polaków nie potrafiło wskazać żadnej marki z sąsiedniego kraju.
* odsetek dla Polaków szacunkowy na podstawie rozkładu wyników
Dzień Przyjaźni — czy w ogóle ktoś o nim wie?
Badanie zamknęło pytanie o 23 marca — Dzień Przyjaźni Polsko-Węgierskiej. Wyniki są tym razem zaskakująco symetryczne: o święcie słyszało 44% Polaków i 43% Węgrów. W obu krajach to mniej niż połowa — co wiele mówi o tym, jak głęboko ta przyjaźń zakorzeniona jest w instytucjonalnej świadomości społecznej.
Na Węgrzech wyborcy partii rządzącej są nieco bardziej świadomi tego dnia (51%) niż elektorat Tiszy (45%). W Polsce z kolei najwyższą świadomość wykazują wyborcy Konfederacji (55%), nieco mniej wyborcy PiS (50%) i KO (48%). Ciekawa zbieżność: w obu krajach to elektoraty bardziej konserwatywne lub nacjonalistyczne częściej kojarzą to symboliczne święto.
Podsumowanie: prawdziwa przyjaźń, ale nierówna
Dane z obu badań rysują spójny obraz: polsko-węgierska przyjaźń jest autentyczna — żadna ze stron nie patrzy na sąsiada z wrogością ani obojętnością. Ale nie jest symetryczna.
Węgrzy patrzą na Polskę z większą sympatią, lepiej znają polskie postaci historyczne i kulturowe, częściej mają polskich znajomych i rzadziej zostawiają pytanie o relację z sąsiadem bez odpowiedzi. Polacy z kolei wykazują większą ambiwalencję — częściowo wynikającą z politycznej polaryzacji, która sprawia, że pogląd na Węgry zależy niemal w całości od tego, na kogo się głosuje.
Jeśli ta przyjaźń miałaby mieć kierunek, na razie płynie bardziej z południa na północ. Węgrzy są wobec Polski bardziej entuzjastyczni — i lepiej poinformowani.
Jedno jest jednak niezmienne: w obu krajach przysłowie wciąż żyje, uśmiech na wzmiankę o sąsiedzie pojawia się naturalnie, a wzajemne stereotypy są przychylne. Na takim fundamencie można budować — pod warunkiem, że nie pozwoli się politykom zamienić go w pole bitwy.
Badanie polskie: Europion, n=813, reprezentatywna próba dorosłych Polaków (16+). Badanie węgierskie: Europion, n=1700, reprezentatywna próba dorosłych Węgrów (16+). Dane zebrane w 2026 r. Wartości procentowe są zaokrąglone do liczb całkowitych.


